Chương 1: Học hát dân ca

Giới thiệu

Các em học sinh thân mến! Ở chương đầu tiên của môn Âm nhạc lớp 1, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một kho tàng âm nhạc vô cùng quý báu của dân tộc Việt Nam, đó là dân ca. Dân ca là những bài hát do ông bà, cha mẹ chúng ta sáng tác từ rất lâu đời, được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác. Học hát dân ca không chỉ giúp các em có những giai điệu vui tươi, trong sáng mà còn giúp các em thêm yêu quê hương, đất nước mình.

Lý thuyết: Học hát dân ca là gì?

1. Khái niệm về hát dân ca

• Dân ca là những bài hát được nhân dân sáng tác, không rõ tác giả cụ thể. Mỗi vùng miền trên đất nước ta đều có những làn điệu dân ca riêng, mang đặc trưng của vùng đó. Ví dụ: Dân ca đồng bằng Bắc Bộ, dân ca miền Trung, dân ca Nam Bộ.
• Học hát dân ca là các em sẽ tập hát đúng giai điệu, lời ca và nhịp điệu của những bài hát ấy.
• Khi hát dân ca, các em cần hát bằng giọng tự nhiên, nhẹ nhàng, không gào thét và chú ý đến những chỗ luyến láy, ngân dài để bài hát thêm hay.

2. Tư thế và cách hát

• Tư thế: Ngồi hoặc đứng thẳng lưng, vai thả lỏng, đầu hơi ngẩng. Hai tay để lên bàn hoặc buông xuống tự nhiên.
• Cách hát: Lấy hơi sâu bằng mũi và miệng, sau đó thở nhẹ nhàng khi hát. Hát rõ từng tiếng, từng lời, chú ý các dấu câu trong lời hát.

Ví dụ minh họa

Chúng ta sẽ cùng làm quen với một bài dân ca rất nổi tiếng của đồng bằng Bắc Bộ: “Con chim vành khuyên” (dân ca quan họ Bắc Ninh) hoặc gần gũi hơn với các em lớp 1 là “Cò lả”.

Ví dụ với bài “Cò lả” (dân ca đồng bằng Bắc Cửu Long):

“Con cò bay lả bay la, bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng…”

• Giải thích: Lời hát kể về hình ảnh con cò trắng bay lượn trên đồng lúa quê hương. Khi hát, các em hãy tưởng tượng mình đang đứng giữa cánh đồng bao la, nhìn cò bay, để hát với một tình cảm yêu mến, nhịp nhàng.
• Cách hát mẫu: Câu “Con cò bay lả bay la” cần hát với nhịp 2/4, vui tươi. Chữ “bay” thứ hai các em hát luyến lên một chút cho giống điệu dân ca.

Ghi nhớ

1. Dân ca là bài hát do nhân dân sáng tác, không rõ ai là tác giả.
2. Mỗi vùng miền có giai điệu dân ca khác nhau.
3. Khi hát dân ca, các em cần hát rõ lời, đúng giai điệu, nhẹ nhàng và tình cảm.
4. Luôn giữ tư thế thẳng lưng, thoải mái khi hát.

Bài tập gợi ý

• Bài tập 1: Cả lớp hát lại một câu trong bài “Cò lả” hoặc “Con chim vành khuyên” với tốc độ chậm, rõ lời. Tập ngân dài ở cuối câu hát.
• Bài tập 2: Em hãy tìm một câu hát dân ca mà ông bà hoặc bố mẹ em thường hát (có thể là ru em, hát đồng dao…) và hát lại cho các bạn nghe.
• Bài tập 3: Vẽ một bức tranh về cảnh vật được nhắc đến trong bài dân ca em yêu thích (ví dụ: con cò, cánh đồng, dòng sông).

Các em hãy nhớ: Học hát dân ca là cách chúng ta giữ gìn và yêu thương những điệu hát của quê hương mình đấy! Chúc các em học thật vui!